Тамыз қоржыны: негізгі көкөністердің жаңа өнімі азық-түлік қоржынын айтарлықтай арзандатты

Мадина Баймуханова
Head of Data

Шілдедегі шығарылымда біз жаздың азық-түлік қоржынына қалай әсер ететінін қарастырған болатынбыз. Ол кезде жекелеген тауарлар бойынша маусымдық төмендеу байқалды: жүзім, алма, қияр, қарбыз арзандады. Бірақ негізгі көкөністерде жағдай басқаша болды. Картоп одан әрі қымбаттап, қырыққабат, сәбіз және пияз бағасының төмендеуін толығымен дерлік жауып кетті.

2026 жылғы тамыз осы жағдайдың сынағы болды. Жаңа өнім тек жазғы өнімдерге ғана әсер ете ме, әлде төмендеу ақыры негізгі көкөністерге: картоп, қырыққабат, сәбіз, пияз және қызылшаға жете ме?

Тамыз айының мәліметтері бойынша жауап белгілі болды: төмендеу дәл осы негізгі көкөністерге жетті және бұл бүкіл қоржынды айтарлықтай өзгертті.

Қоржын сәуір деңгейінен арзандады Тамыз айында азық-түлік қоржынының құны бір адамға айына 42 939 теңгені құрады.

Шілдеден тамызға дейін қоржын 1 015 теңгеге немесе 2,3%-ға төмендеді. Егер сәуір айынан бастап қарасақ, төмендеу одан да байқалады: тамыз қоржыны сәуір айындағыдан 1 361 теңгеге немесе 3,1%-ға төмен болды. Тамыз айында төмендеу ауқымы кеңейіп, қоржындағы үлесі жоғары өнімдерді қамтыды.

Негізгі төмендеу қарбыз бен жүзімнің емес, картоптың есебінен болды Тамыз қоржынының құнына картоп ең көп әсер етті. Оның медианалық бағасы келісіне 332 теңгеден 256 теңгеге дейін төмендеді, бұл шілдеге қарағанда -22,8%. Айлық тұтыну нормасының жоғары болуына байланысты картоп қоржын құнын 601 теңгеге азайтты.

Бұл тамыз айының басты қорытындысы: жаңа өнім тек маусымдық тауарларда ғана емес, қоржындағы үлесі жоғары негізгі өнімде де байқалды. Егер шілдеде картоп әлі де қымбаттау болып, көкөністер блогын төмендеуден ұстап тұрса, тамызда ол керісінше бүкіл қоржынның арзандауының негізгі көзіне айналды.

Тек картоп қана емес, басқа да негізгі көкөністер арзандады Тамыз айында барлық бес негізгі көкөніс арзандады:

• қырыққабат: келісіне 285-тен 210 теңгеге дейін, минус 26,3%
• картоп: келісіне 332-ден 256 теңгеге дейін, минус 22,8%
• сәбіз: келісіне 319-дан 280 теңгеге дейін, минус 12,2%
• қызылша: келісіне 265-тен 245 теңгеге дейін, минус 7,5%
• пияз: келісіне 251-ден 240 теңгеге дейін, минус 4,4%

Жалпы алғанда, негізгі көкөністер бір ай ішінде қоржын құнын 849 теңгеге төмендетті. Бұл тамыз айындағы төмендеудің дерлік толық бөлігі. Жалпы қоржын 1 015 теңгеге азайды және бұл өзгерістің басым бөлігі дәл осы көкөніс блогынан келді. Дегенмен, сәуір айынан бастап қарасақ, негізгі көкөністер көктемгі деңгейден әлі де 377 теңгеге қымбат. Яғни, тамыз алдыңғы айлардағы өсімді толығымен жоймаса да, оны айтарлықтай қысқартты.

Жазғы өнімдер одан әрі арзандады, бірақ олардың үлесі азайды Жазғы маусымдық көкөністер мен жемістер де төмендеуін жалғастырды, бірақ тамыз айында олардың жалпы қоржынға әсері бұрынғыға қарағанда әлдеқайда аз болды. Шілдеден тамызға дейін:

• қарбыз арзандады: келісіне 185-тен 159 теңгеге дейін, минус 14,1%
• қияр — 462-ден 437 теңгеге дейін, минус 5,4%
• жүзім — 1 276-дан 1 215 теңгеге дейін, минус 4,8%
• алма — 800-ден 795 теңгеге дейін, минус 0,6%
• қызанақ аздап қымбаттады: 690-нан 700 теңгеге дейін, плюс 1,4%

Бұл тауарлар бірігіп қоржынды шілдемен салыстырғанда бар-жоғы 61 теңгеге азайтты. Ал сәуірмен салыстырсақ, жазғы тауарлар арзандап, қоржын құнын 1 542 теңгеге төмендетті.

Қоржын құнын тағы не төмендетті Картоп пен басқа да көкөністерден бөлек, көксерке (судак) мен сарымайдың арзандауы да айтарлықтай үлес қосты. Көксерке қоржын құнын 365 теңгеге төмендетті. Оның медианалық бағасы келісіне 4 601 теңгеден 4 080 теңгеге дейін төмендеді. Сарымай қоржынды 234 теңгеге арзандатты. Оның медианалық бағасы 9,4%-ға төмендеді. Қырыққабат минус 156 теңге, тұз минус 78 теңге, сәбіз минус 65 теңге берді. Жалпы алғанда қоржынды ең көп төмендеткендер:

• картоп — минус 601 теңге
• көксерке — минус 365 теңге
• сарымай — минус 234 теңге
• қырыққабат — минус 156 теңге
• тұз — минус 78 теңге Осы тауарлар тамыз айындағы негізгі төмендеуді қалыптастырды.

Қоржынның одан әрі төмендеуіне не кедергі болды Тамыз айында кейбір өнімдер қымбаттады. Қоржын құнын ең көп өсіргендер (келісінің бағасы емес, қоржынға қосқан үлесі тұрғысынан):

• сиыр еті — плюс 200 теңге
• қарабидай-бидай наны — плюс 165 теңге
• сүзбе — плюс 51 теңге
• күріш — плюс 47 теңге
• қарабидай наны — плюс 44 теңге Сиыр еті аса қатты, яғни 3,5%-ға қымбаттаған жоқ, бірақ келісінің бағасы жоғары болғандықтан, қоржынға айтарлықтай үлес қосты. Қарабидай-бидай наны 12,9%-ға қымбаттады. Бұл нан тобының назар аударуды талап етіп отырған екінші айы.

Тамыздағы төмендеу неден құралды Ірілендірілген топтар бойынша қарасақ, көрініс мынадай.

Төмендеудің негізгі блогы — көкөністер. Олар қоржынның шілдеге қатысты жалпы азаюының 80%-дан астамын берді. Сонымен қатар, нан, ұн және жармалар кері бағытта жұмыс істеді. Олардың өсуінсіз тамыздағы төмендеу одан да айқын болар еді.

Есептеу қалай жүргізілді Есептеу 2026 жылдың сәуір, мамыр, маусым, шілде және тамыз айларындағы иесіздендірілген түбіртек (чек) деректері бойынша жүргізілді. Қоржынға 43 өнім кірді. Әр өнім үшін келісіне, литріне немесе данасына медианалық баға анықталды. Содан кейін баға айлық тұтыну нормасына көбейтілді. Барлық өнімдер үлесінің жиынтығы қоржын құнын қалыптастырды. Жекелеген сауда нүктелеріне тым көп салмақ түспеуі үшін есептеуге шектеулі іріктеу қолданылды: бір айда бір сауда нүктесіне бір өнім бойынша бестен көп емес жол алынды. Бағаларды қалыпқа келтіргеннен кейін, үлестірудің төменгі және жоғарғы 5% бойынша шеткі мәндері қосымша алынып тасталды.

Негізгі қорытынды Тамыз – қоржынның төмендеуі айтарлықтай байқалып, негізгі көкөністерге ауысқан қатардағы бірінші ай болды. Шілдеден тамызға дейін азық-түлік қоржыны 1 015 теңгеге төмендеді. Негізгі үлесті картоп қосты: шілдедегі өсімнен кейін ол 23%-ға жуық арзандап, қоржынды 601 теңгеге азайттты. Төмендеу негізінен жазғы тауарлар арқылы жүрген шілдеге қарағанда, тамызда көкөніс блогы іске қосылды. Картоп, қырыққабат, сәбіз, пияз және қызылша арзандады. Олар бірігіп қоржынды 849 теңгеге төмендетті. Жазғы өнімдер де одан әрі арзандауын жалғастырды, бірақ олардың айлық үлесі онша көп болған жоқ. Олар бойынша негізгі төмендеу бұрын болған. Тамыздың қорытындысы мынадай: жаңа өнім ақыры қарбыз, қияр және жүзімде ғана емес, сонымен қатар қоржындағы үлесі жоғары өнімдерде де байқалды. Сондықтан тамыз айындағы қоржын тек шілдедегі ғана емес, сәуірдегіден де төмен болды.

Материалдарды пайдалану кезінде saudata.kz дереккөзіне сілтеме жасау міндетті.