г. Астана, ул. Алматы, 7, БЦ Seven
Мадина Баймуханова
Head of Data
Азық-түлік бағасы туралы айтқанда, біз көбінесе жекелеген тауарларға назар аударамыз: картоп, сүт, нан, ет немесе жұмыртқа қанша тұратынына. Бірақ азық-түлік себеті басқаша құрылған. Оның құнына тауардың бағасы ғана емес, сол тауардың тұтыну нормасына қандай көлемде салынғаны да әсер етеді.
Дәл осы себепті арзан өнім себетте үлкен үлесті алуы мүмкін, ал қымбат тауар қорытынды сомаға дерлік әсер етпеуі ықтимал.
Бұл шығарылымда біз 2026 жылдың сәуір айындағы чек деректері негізінде азық-түлік себетінің алғашқы нұсқасын жинақтадық. Есептеуге ең төменгі күнкөріс деңгейін анықтау үшін қолданылатын тұтыну нормаларындағы 43 өнім негіз болды: нан, ұн, жарма, көкөністер, ет, сүт өнімдері, жұмыртқа, май, қант, шай, тұз және басқа да негізгі тауарлар.
Бірінші шығарылымның басты міндеті – себеттің қорытынды құнын шығарып қана қоймай, сонымен қатар өнімдердің ресми тізімін нақты чектер тіліне аудару.
Нақты нені есептедік
Нормативтік тізімде тауар қысқаша аталады: күріш, сүт, сиыр еті, картоп, бидай наны, сарымай. Чектерде дәл сол тауар ондаған түрлі жолмен жазылуы мүмкін: брендімен, қаптамасымен, салмағымен, қысқартулармен, қазақ, орыс немесе ағылшын тілдерінде, жиі атауындағы қателермен бірге.
Мысалы, бір тауар үшін чектерде «молоко 2,5% 1 л», «сүт 1л», «молоко пакет», «молоко пастеризованное 0,9 л» деген сияқты жазбалар кездесуі мүмкін. Себетті есептеу үшін мұндай жолдарды жай ғана тауып қоймай, оларды бір өлшем бірлігіне келтіру қажет.
Сондықтан әрбір өнім үшін чектегі жолдарды іріктеу ережелері жинақталды. Осыдан кейін баға бірыңғай өлшемге: килограммға, литрге немесе данаға келтірілді. Салмақпен сатылатын тауарлар үшін килограмының бағасы алынды, қапталған тауарлар үшін бағасы қаптаманың салмағы немесе көлемі арқылы, ал жұмыртқа үшін бағасы бір данасына шағылып қайта есептелді.
Бұл есептеуде чек деректері бағаға жауап береді, ал ресми тұтыну нормалары себеттің құрылымына жауап береді. Сондықтан нәтиже орташа отбасының бір ай ішінде нақты не сатып алатынын көрсетпейді. Ол нормативтік азық-түлік жиынтығын чектердегі нақты бағалармен бағалағанда оның қанша тұратынын көрсетеді.
Себет баға бойынша емес, үлесі бойынша есептеледі
Алғашқы жинақтаудың басты қорытындысы: себеттің құнын ең қымбат тауарлар құрамайды.
Әрбір өнім үшін екі параметр маңызды:
Өнімнің себетке қосатын қорытынды үлесі бағаны нормаға көбейту арқылы есептеледі. Сондықтан бағасы орташа, бірақ тұтыну көлемі үлкен тауар, аз мөлшерде тұтынылатын қымбат тауардан маңыздырақ болып шығуы мүмкін.
Картоп ең қымбат емес, бірақ себетте айтарлықтай орын алады Картоп неліктен тек килограмм бағасына ғана қарай беруге болмайтынын жақсы көрсетеді. Бұл негізгі әрі салыстырмалы түрде арзан өнімдердің бірі, бірақ оның айлық нормасы бір адамға шамамен 8 кг құрайды. Осындай көлемнің арқасында картоп себеттің қорытынды құнында айтарлықтай орын алады. Яғни, картоп бағасының аздап өзгеруінің өзі себет үшін сезілуі мүмкін. Картоптың қымбат болғандығынан емес, себетте оның көп болғандығынан.
Нан, картоп және сүт — себеттің күнделікті негізі Себетте «тірек» деп атауға болатын өнімдер бар. Олар міндетті түрде ең қымбаттары емес, бірақ тұтынудың тұрақтылығы мен көлемі есебінен құнның айтарлықтай бөлігін құрайды. Мұндай тауарларға нан, картоп және сүт жатады.
Егер бұл тауарлардың бағасы тіпті аздап өзгерсе де, бұл себеттің қорытынды құнын айтарлықтай жылжытуы мүмкін.
Ет себетке басқаша әсер етеді Ет өнімдерінің логикасы басқаша. Олардың айлық нормасы нан, картоп немесе сүтке қарағанда төмен, бірақ килограмының бағасы жоғары. Сондықтан ет блогы себет құнының негізгі факторларының біріне айналады. Сиыр еті, қой еті, жылқы еті, құс еті, балық және шұжық қорытынды сомаға көлемімен емес, бағасымен әсер етеді. Килограмының бағасы жоғары болса, тіпті шағын норманың өзі айтарлықтай үлес қоса алады.
Сарымай аз орын алады, бірақ қымбат тұрады Себеттің үлкен физикалық көлемін құрамайтын, бірақ ақшалай жағынан айтарлықтай байқалатын тауарлар бар. Солардың бір мысалы — сарымай. Ол бойынша айлық норма кішкентай, бірақ килограмм бағасы жоғары. Сондықтан майдың себеттегі үлесі тұтыну көлемі үлкен кейбір өнімдерге қарағанда жоғары болуы мүмкін. Бұл картопқа кері мысал. Картоп көлемі арқылы, ал май бағасы арқылы әсер етеді.
Килограмы қымбат тауар себет үшін әрқашан маңызды бола бермейді Себетте килограммға шаққанда өте қымбат болып көрінуі мүмкін өнімдер бар: дәмдеуіштер, шай, ашытқы, кептірілген өрік (өрік қағы). Бірақ олардың тұтыну нормалары аз, сондықтан себеттің қорытынды құнына әсері шектеулі. Мысалы, қара бұрыш килограммға шаққанда картоптан немесе наннан әлдеқайда қымбат болуы мүмкін. Бірақ азық-түлік себетінде ол ең аз көлемді алады. Сондықтан оның жоғары бағасы қорытынды соманы дерлік өзгертпейді. Бұл себетті талдау үшін тауардың бағасына ғана емес, оның қосқан үлесіне де қарау неліктен маңызды екенін тағы бір мәрте көрсетеді.
Көкөністерді топ ретінде қарастырған маңыздырақ Көкөністерді тек жекелеген тауарлар бойынша ғана емес, жалпы блок ретінде талдаған дұрыс. Картоп, қырыққабат, сәбіз, пияз, қызылша, қияр және қызанақ жеке-жеке қарағанда әрқашан үлкен бап ретінде көрінбеуі мүмкін. Бірақ олар бірлесе отырып негізгі тамақтанудың маңызды бөлігін құрайды.
Бұл айдардың келесі шығарылымдарында не қосамыз
Келесі шығарылымдарда азық-түлік себеті тақырыбы бірнеше бағытта кеңейтіледі — өңірлік бөлініс және маусымдық тауарларға арналған есептеулер қосылады.
Басты қорытынды
Чек деректері бойынша азық-түлік себетінің алғашқы жинақталуы азық-түлік себеті — бұл жай ғана тауар бағаларының тізімі емес екенін көрсетеді. Бұл әр өнімнің өз салмағы (маңызы) бар құрылым.
Сондықтан ай сайынғы бақылау үшін басты сұрақ — тек «не қымбаттады» ғана емес, сонымен бірге «себет құнын не өзгертті» деген сұрақ.
Материалдарды пайдалану кезінде saudata.kz дереккөзіне сілтеме жасау міндетті.
Ваша заявка успешно отправлена.
Что дальше?
На указанную вами электронную почту будет направлен доступ к демо-версии для ознакомления с нашим Продуктом.
