ЖРВИ толқыны: өткен күзде қазақстандықтар дәріханалардан не сатып алды?

Бетперделер, жөтелге қарсы дәрілер мен антибиотиктер – күзгі дәріхана саудасының көшбасшылары

Талдау 2025 жылдың қыркүйегінен қарашасына дейінгі бүкіл ел бойынша дәріхана чектеріне негізделген. Таңдауға өткір респираторлық ауруларға байланысты және 13 категорияға біріктірілген 9 мыңға жуық препараттар мен медициналық бұйымдардың атауы енді. Әр өңір үшін қыркүйек пен қазан айлары бойынша сатып алудың базалық деңгейі есептеліп, кейін ол індет толқыны толық күшіне енген қараша айымен салыстырылды. Нәтижесінде еліміздің 20 өңірі, препараттар категориялары және нақты танымал тауарлар бойынша өлшенетін көрініс қалыптасты.

Егер барлық 13 категорияны бірге қарастырсақ, дәріхана сатып алуларының базалық көлемі айына шамамен 3,9 млн қаптаманы құрады, ал қарашада бұл көрсеткіш 6,2 млн-нан асып кетті, яғни маусымның соңғы айында сұраныс 59%-ға өсті. Категориялар бойынша орташа өсім 60%-ға жақын, медианалық сұраныс шамамен 48%-ды құрады. Осылайша, биылғы өсім тек бірнеше позиция бойынша ғана емес, барлық қажетті құралдар жиынтығы бойынша біркелкі толқын ретінде байқалды.

Дегенмен, сұраныстың айқын көшбасшылары да болды: маусымның соңғы айында сатып алудың артуы бойынша бірінші бестікті медициналық бетперделер бастап тұр – қарашада олардың саудасы қыркүйектегі базалық деңгейден 254%-ға жоғары болды. Антибиотиктер сәл аздау, бірақ ұқсас динамикамен өсіп, қарашада 109% қосты. Қызу түсіретін дәрілер де қуатты динамика көрсетті: олардың саудасы 85%-ға өсті. Көптеген отбасылар үшін бұл — дене қызуы көтерілгенде алғашқы көмек ретінде қолданылатын үйреншікті балауыздар (свечи) мен таблеткалар.

Бір қызығы, абсолюттік өсім бойынша ТОП-20 позицияға бәріне танымал атаулар да, тар бағыттағы препараттар да кіреді. Жоғарыда айтылғандай, медициналық бетперделер саудасы биылғы күзде базалық деңгеймен салыстырғанда 2 еседен астам өсті. Қызу түсіретін дәрілердің ішінде тізімнің жоғарғы бөлігінде классикалық парацетамол, біріктірілген әсері бар ыстық сусындарға арналған ұнтақтар, сондай-ақ ацетилсалицил қышқылы, ибупрофен және олардың аналогтары орналасқан.

ТОП-20-ға кіретін 7 қызу түсіретін дәрінің жиынтық өсімі барлық топтар арасындағы ең елеулі көрсеткіштердің бірі болды. С дәруменінің саудасы да айтарлықтай өсіп, 52%-дан астам үлес қосты. Алғашқы жиырмалыққа жөтелге қарсы бұрыннан таныс препараттар (мысалы, мукалтин), сондай-ақ мұрын бітелуіне қарсы дәрілер мен оксолин жақпа майы енді. Көшбасшылар арасында гроприносин және әртүрлі сауда атауларымен сатылатын осельтамивир вирусқа қарсы препараттары да бар. Кейбір позициялар өте төмен базалық деңгейден бастап жылдам өсім көрсетуде, мысалы, селтавир саудасы 4 еседен астам өсті.

Балаларды емдеуде қазақстандықтар көбіне Ибуфенді қолданады

Бұл ретте ТОП-20 тізіміне тек бір ғана нақты балалар препараты — Ибуфен енді. Осылайша, індет толқынының негізгі көлемі ересектерге арналған дәрі-дәрмек формаларына тиесілі болды. Бірақ бөлек талдау балалардың да бұл толқынға қатты тартылғанын көрсетеді: егер "балаларға арналған" белгісі мен балалар дозасы бар тауарларды бөлек қарастырсақ, оларға деген сұраныс нарықтағы орташа көрсеткіштен де жылдам өскені байқалады. Талдауға барлығы 816 балалар позициясы енді, қарашада мұндай препараттарды сатып алу деңгейі базалық деңгейге қарағанда 64,8%-ға өсті.

Балалар препараттарының өсу құрылымы бойынша бірінші орында қызу түсіретін дәрілер — плюс 30%, екінші орында бетперделер — плюс 30%, одан кейін интоксикация кезіндегі асқазан-ішек жолдарына арналған препараттар, антибиотиктер, вирусқа қарсы дәрілер, дәрумендер мен иммуномодуляторлар тұр. Өсімнің қалған бөлігін тамақ ауруына, жөтелге, мұрын бітелуіне қарсы құралдар және шөптен жасалған фитопрепараттар құрайды. Дәл балаларды емдеумен байланысты дәрілік заттардың ішінде суспензия және шәрбат түріндегі балалар ибупрофені ең көп өсім көрсетті. Сондай-ақ цефекон балалар балауызы, анаферонның балаларға арналған формалары, дәруменді мұздақтар (леденцы) және басқа да алдын алу құралдарының саудасы байқаларлықтай артты.

ЖРВИ алдында барлық өңірлер тең

Сатып алудың абсолюттік көлемі бойынша, күтілгендей, бұл эпидемиологиялық маусымда республиканың ірі қалалары мен халық тығыз қоныстанған аймақтары көш бастап тұр. Дегенмен, дәрі-дәрмек саудасының өсу қарқыны тұрғысынан жағдай басқаша: Алматыда суық тию мен тұмауды емдеуге арналған препараттар саудасы шамамен 63%-ға, Астанада 79%-ға жуық өсті. Ал "күрт өсу" бойынша сөзсіз көшбасшы — Маңғыстау облысы, ол базалық деңгейге қарағанда шамамен 158% өсім көрсетті.

Егер осы өңірдегі сатып алу динамикасын айларға бөлсек, бұл жай ғана төмен базаның әсері емес, нақты "толқын" екені көрінеді: Маңғыстауда қазан айындағы өсім плюс 42%-ды құраса, қарашада қазанға қарағанда тағы плюс 120%-ға артқан. Көшбасшы өңірдегі өсімнің басты қозғаушы күші — медициналық бетперделер болды, олардың саудасы 1100%-дан астам өсті. Аномальді жоғары өсімі бар небәрі 37 позиция бүкіл өңірлік өсімнің шамамен 64%-ын беріп отыр, олардың көпшілігі — бетперделер мен суық тиюге қарсы негізгі құралдар.

Көршілес облыстардың аясында Маңғыстаудағы толқын ауқымы ерекше байқалады: Атырау облысында өсім шамамен 92%, Ақтөбе облысында шамамен 78%, Батыс Қазақстан облысында шамамен 40% болды. Яғни, Маңғыстау еліміздің батысындағы ең жақын аймақтарға қарағанда шамамен 1,7 есе жоғары өсім көрсетіп отыр. Салыстырмалы түрде – Жетісу облысында өсім шамамен 109%, Абай облысында шамамен 124%, Қостанай және Жамбыл облыстарында тиісінше шамамен 92% және 86% болды. Сондай-ақ Астана, Атырау және Қызылорда облыстарында да күшті өсім тіркелді.

Орташа есеппен 20 өңір бойынша өсім шамамен 78%-ды құрады, бұл ретте 4 өңір 50%-ға дейінгі қалыпты толқынды сезінсе, 3 өңір 50%-дан 70%-ға дейінгі диапазонға кірді, тағы 13 өңір 70%-дан астам өсіммен қуатты толқынды көрсетті. Бұл ретте тұтынудың бастапқы деңгейі мен толқын қарқындылығы арасындағы байланыс бүкіл ел бойынша әлсіз: өңірдің базалық белсенділігі мен пайыздық өсім арасындағы корреляция -0,35-ке жақын. Негізінде, ЖРВИ мен тұмау Қазақстанды біркелкі шарпып өткен, ерекше бөлініп тұрған "таңдаулы" аймақ жоқ.

Қазақстан дәріханаларында сатып алу "толқыны" қашан басталды?

Егер биылғы сатып алу толқынын айларға бөлсек, оның бір аптада қалыптаспағаны анық көрінеді: қызу түсіретін құралдарды сатып алу қыркүйектен қазанға дейін шамамен 33% қосса, қазаннан қарашаға дейін тағы 39%-ға жуық артқан. Яғни, адамдар суық түспей тұрып-ақ белсенді түрде сатып ала бастаған, ал қарашаға қарай сұраныс жаңа жоғары деңгейге шықты. Бетперделер бойынша көрініс басқаша: қыркүйектен қазанға дейін өсім қалыпты (шамамен 31%) болды, ал қарашада ол қазанмен салыстырғанда 170%-дан астамға артып, "шарықтап" кетті. Жөтелге қарсы препараттар мен антибиотиктер қазан айында-ақ белсенді өсім көрсетті (+67% және +57%), ал қарашада қалыпты қарқынмен өсуін жалғастырды (+37% және +33%). Жиынтығында бұл қыркүйек айынан бастап ЖРВИ мен тұмау толқынының кенеттен емес, біртіндеп күшеюін көрсетеді.

Қорытынды: 2025 жылдың күзгі ЖРВИ толқыны дәріханалар, денсаулық сақтау жүйесі және отбасылар үшін практикалық қорытындылар береді.

• Дәріхана желілері үшін: бұл деректер келесі маусымға (2026 жылдың күзі) қорды жоспарлауға көмектеседі. Медициналық бетперделер мен қызу түсіретін дәрілерді жаздың соңында-ақ алдыңғы қатарға шығару керек, ал күшті толқын байқалған өңірлерде күнтізбелік суықты күтпей, қорды алдын ала көбейткен жөн. Өңірдің көлемін ғана емес, Ұлытау және Жетісу сияқты шағын облыстардың да сұраныстың күрт өсуін көрсетуі мүмкін екенін ескеру маңызды.

• Денсаулық сақтау жүйесі үшін: дәріхана саудасы ЖРВИ-дің таралуының ерте индикаторы бола алады. Қызу түсіретін дәрілерді сатып алудың артуы көбінесе стационарларға түсетін салмақ байқалғанға дейін басталады. Одан 1–2 апта өткен соң антибиотиктер саудасының көбеюі асқынулардың артуын және ауыр терапияға көшуді көрсетуі мүмкін.

• Отбасылар үшін: қорытынды қарапайым — үй дәрі қобдишасын алдын ала, тамыз-қыркүйек айларында толтырған дұрыс. Қазанға қарай сұраныс артады, ал қарашада кейбір танымал позициялар сөрелерден уақытша жоғалып кетуі мүмкін.

Талдау дәріханалардың чек транзакцияларына негізделген және өңірлер бойынша қамту біркелкі емес. Сонымен қатар, айлар бойынша және бір дәріхана желілерінің ішіндегі салыстыру Қазақстандағы ЖРВИ мен тұмаудың күзгі толқынының толық көрінісін береді.

Материалдарды пайдалану кезінде saudata.kz дереккөзіне сілтеме жасау міндетті.